۱. مشخصات فنی لولهها (Pipes)
الف) جنس لولهها (Material)
فولاد کربنی (Carbon Steel):
رایجترین نوع لوله در صنعت نفت (مطابق استانداردهای API 5L, ASTM A106).
مناسب برای خطوط انتقال نفت خام، گاز و آب.
فولاد ضدزنگ (Stainless Steel - SS316, SS304):
مقاوم در برابر خوردگی و دمای بالا (مناسب برای سیالات اسیدی و شور).
آلیاژهای ویژه (Duplex, Inconel, Hastelloy):
برای شرایط بسیار خورنده (مثل گازهای اسیدی H₂S و CO₂).
لولههای پلیاتیلن (HDPE):
در خطوط آب و سیالات غیرخورنده با فشار متوسط.
ب) ابعاد و ردههای فشار (Size & Pressure Rating)
قطر لوله (NPS - Nominal Pipe Size): از ۲ اینچ تا ۴۸ اینچ (در خطوط انتقال تا ۵۶ اینچ).
ضخامت لوله (Schedule):
SCH 40 (معمولی)، SCH 80 (فشار بالا)، SCH 160 (فشار بسیار بالا).
رده فشار (Pressure Class):
مطابق استاندارد ASME B16.5 (مثلاً Class 150, Class 300, Class 600).
پ) پوشش و عایقکاری (Coating & Insulation)
پوشش اپوکسی (FBE - Fusion Bonded Epoxy): برای جلوگیری از خوردگی.
عایق حرارتی (Insulation): برای حفظ دمای سیال (مثلاً در خطوط گاز داغ).
کاتدیک حفاظتی (Cathodic Protection): برای لولههای مدفون در خاک یا زیر دریا.
۲. مشخصات اتصالات (Fittings)
نوع اتصال کاربرد استاندارد
فلنج (Flange) اتصال لوله به تجهیزات ASME B16.5, API 6A
زانو (Elbow) تغییر مسیر جریان ASME B16.9
سهراهه (Tee) انشعابگیری ASME B16.11
کاهشی (Reducer) تغییر قطر لوله MSS SP-75
کپ (Cap) مسدود کردن انتهای لوله ASME B16.9
۳. مشخصات شیرآلات (Valves)
نوع شیر کاربرد استاندارد
شیر دروازهای (Gate Valve) قطع و وصل جریان API 600, ASME B16.34
شیر پروانهای (Butterfly Valve) کنترل جریان با افت فشار کم API 609
شیر یکطرفه (Check Valve) جلوگیری از بازگشت جریان API 6D
شیر فشارشکن (Pressure Relief Valve) محافظت از سیستم در برابر فشار اضافه API 526
شیر سوزنی (Needle Valve) تنظیم دقیق جریان ASME B16.34
۴. استانداردهای پایپینگ در صنعت نفت
ASME B31.3: استاندارد لولهکشی فرآیندی (Process Piping).
API 5L: مشخصات لولههای فولادی انتقال نفت و گاز.
ASME B16.5: استاندارد فلنجها و اتصالات.
ISO 3183: لولههای فولادی برای خطوط لوله بینالمللی.
NACE MR0175: مقاومت در برابر خوردگی در محیطهای حاوی H₂S.
۵. تستها و بازرسیهای پایپینگ
تست هیدرواستاتیک (Hydrostatic Test): تست فشار با آب برای اطمینان از عدم نشتی.
تست رادیوگرافی (Radiography Testing - RT): بررسی جوشها با اشعه ایکس.
تست اولتراسونیک (Ultrasonic Testing - UT): تشخیص ترکهای داخلی.
بازرسی چشمی (Visual Inspection - VT): بررسی ظاهری جوش و اتصالات.
۶. تفاوت پایپینگ در پروژههای Onshore و Offshore
مشخصه پایپینگ خشکی (Onshore) پایپینگ دریایی (Offshore)
شرایط محیطی خاک، دمای متغیر آب دریا، خوردگی بالا
جنس لوله فولاد کربنی + پوشش اپوکسی فولاد ضدزنگ + کاتدیک حفاظتی
روش نصب حفاری و جوشکاری معمولی جوشکاری زیر آب یا استفاده از اتصالات مکانیکی
چالشها خوردگی خاک، نشت خوردگی نمک، فشار آب، امواج
نتیجهگیری
پایپینگ در صنعت نفت و گاز باید با جنس مناسب، طراحی دقیق و رعایت استانداردهای ایمنی انتخاب شود تا از نشت، خوردگی و خرابی جلوگیری کند. هر پروژه نفتی با توجه به فشار، دما، نوع سیال و محیط عملیاتی نیاز به لولهکشی با مشخصات خاص خود دارد.